عصر قم - خراسان- استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان در بیان درس خارج تراز به بررسی ارکان ساحت آموزش پرداخت و در ضمن آسیب شناسی از هدف و لوازم درس خارج سخن گفت.
حجت الاسلام والمسلمین دلبری، استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری رسا در خراسان، پیرامون هدف درس خارج و چهار رکن و ساحت آموزش که عبارتند از استاد درس، طلبه و پژوهشگر، محتوای درس و مدیریت مرکز آموزشی سخن گفت.
وی هدف درس خارج را تربیت مجتهد، فراگیری روش پژوهش، تمرین تفکر انتقادی و ارتقای سطح علمی طلبه دانست.
استاد دلبری گفت: درس خارج تراز تمرین مداوم «چگونه اندیشیدن» به‌جای آموزش صرفِ «چه اندیشیدن» است. درس خارج، جای خطابه آموزشی و نقل مکررات و اقوال نیست، بلکه کارگاه کشف روش استنباط است.
استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان گفت: رسالتِ استاد در جایگاه معمارِ اجتهاد، شفاف‌سازیِ سازوکارِ کشف حکم است؛ از این رو شایسته است وی به‌جای بسنده‌کردن به گزارش اقوال، ادله و عرضهٔ رأی مختار، با بازخوانی مسیر استدلال و واکاوی فرازونشیب‌های پژوهش، مهارتِ عملیِ استنباط را برای شاگردان الگوسازی کند.
وی، شجاعت علمی را در گروِ رهایی از جمود بر اقوال متأخر، بازخوانی عمیق منابع متقدم، و تدبر دقیق در فضای صدور روایات و تطور تاریخی هر مسئله دانست و بر لزوم آن تأکید کرد.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر دلبری پیرامون تنقیح اقوال گفت: شایسته است به‌جای نقل ملال‌آور آراء متعدد، دیدگاه‌های مختلف خوشه‌بندی شود و لبّ نزاع علمی به‌روشنی تنقیح شود.
وی سعهٔ صدر در مواجهه با نقد را جوهرۀ شجاعت و مدارای علمی دانست و تصریح کرد که با گشودن باب پرسش‌گری و مجال‌دادن به نقد و اشکال، حلقهٔ درس به کانون تضارب آراء و محکِ استواری ادله بدل خواهد شد.
استاد سطح عالی حوزه با تاکید بر لزوم مدیریت زمان در فرایند تدریس، بیان داشت که توجه به هندسهٔ کلان بحث و پرهیز از اطناب مملّ و حواشی فرسایشی، ضامن صیانت از وقت طلاب و حفظ پویایی علمیِ محفل درس است.
وی در باب ساحت طلبه و پژوهشگر درس خارج بر لزوم پیش‌نیازهای ورود طلبه به درس خارج تاکید کرد که بر این اساس سطح قابل قبولی از دانش فقه و اصول، بلاغت، رجال، درایه و قواعد فقهی و تسلط منتقدانه بر آنها باید لحاظ شود.
استاد دلبری تحریر پیش‌فرض‌ها را نیز از لوازم درس خارج دانست و گفت: طلبه باید پیش از حضور در مجلس درس، مسئله را پیش مطالعه کرده، روایات و سایر ادله باب را بررسی کند و خودش برای حل مشکل تلاش کند.
وی افزود: طلبه باید نسبت به مصادر رایج روحیه‌ای انتقادی داشته باشد و میزان انطباق ادله بر فتاوا را به‌دقت بسنجد.
وی در ادامه با تاکید نسبت به سنت حوزوی مباحثه، از آن به عنوان یک رکن مهم درس خارج نام برد و گفت: پایبندی به مثلث یادگیری پیش‌مباحثه، حضور فعال در حلقه درس، و پس‌مباحثه و تقریر ضروری است.
استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان پیرامون آسیب‌شناسی درس، به مشکلات طلّاب دروس خارج، نظیر: مشکلات اقتصادی، ضعف بنیه علمی نسبت به سطوح پایین‌تر، عدم مباحثه و مطالعه دقیق، عدم شرکت حضوری سر درس، اشتغالات متعدد و عدم تمرکز در درس اشاره کرد.
وی پیرامون محتوای دروس اساتید نیز به تنوع و توازن در ابواب فقهی تاکید کرد و گفت: شایسته است محیط آموزشی از تنوع مسائل و ابواب فقهی برخوردار باشد، علاوه بر ابواب تکراری که البته لازم هم هست، نظیر: طهارت، صلات و بیع، از مسائل مستحدثه و مباحث کمترکار‌شده، بخصوص پس از گذراندن چندین سال درس خارج غفلت نشود، ضمن آنکه بر مسائل و معضلات مبتلابه جامعه نیز بپردازند.
حجت الاسلام والمسلمین دلبری بیان داشت: ثمره‌محوری در اصول و فقه نیز باید مورد توجه قرار بگیرد، یعنی مباحث دانش اصول باید پیوسته بر پایه «ثمره عملی در استنباط» گزینش شوند و از اطاله کلام در تدقیق‌های عقلیِ فاقد ثمره فقهی اجتناب شود.
وی پیرامون مدیریت مرکز آموزشی بر لزوم محدودیت ظرفیت حلقه درس تاکید کرد و گفت: شایسته است از تشکیل کلاس‌های سمینارگونه و پرجمعیت حتی‌الامکان پرهیز شده و برای رعایت حال طلاب، تضارب آرا و شناسایی استعدادهای درخشان، سامان‌دهی حلقه‌های خردِ گفت‌وگومحور مورد توجه قرار گیرد.
استاد دلبری با اشاره بر لزوم اصلاح سنت تقریرنویسی گفت: این سنت باید در قالب بازتولید، تحلیل و حاشیه‌نگاری منتقدانه بر کلام استاد صورت پذیرد و از رونویسی صرف، کپی‌برداری از دست‌نوشته دیگران یا تبدیل صوت به متن با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، بدون تحقیق و تتبع جدّاً جلوگیری شود.
وی در ادامه از ارزشیابی و نمره‌دهی واقعی سخن گفت که ارزیابی طلاب بر اساس نگارش مقاله اجتهادی در یک فرع فقهی یا حل یک مشکل استوار شده و نمره هر طلبه دقیقاً به میزان کار، تلاش، ارائه اقوال، قوت مستندات و امانت‌داری علمی وی مشخص می‌شود.
وی در پایان، با تأکید بر لزوم حمایت ساختارمند از طلاب پژوهشگر فاضل با تلاش، تصریح کرد که مسئولان حوزوی می‌توانند با تأمین معیشتِ درخور و تمهید پشتیبانی‌های علمی و معنوی، پویایی فکری و شکوفایی علمی حوزه‌ها را تضمین نمایند.
نویسنده: جواد رستمی