کرمان رصد - ایسنا / پژوهشگران در یک بررسی جامع علمی، پیامدهای بالینی و زیستی عفونت‌های انگلی کرمی و تک‌یاخته‌ای را بر فرایندهای تولیدمثلی و سلامت جنسی جامعه با دقت ارزیابی کردند تا اثرات آن‌ها را مشخص سازند.
سلامت باروری به عنوان یکی از مهم‌ترین بخش‌های سلامت عمومی شناخته می‌شود که در تمام مراحل زندگی به فرایندهای تولیدمثل و عملکرد درست دستگاه تناسلی اختصاص دارد. برخورداری از این شاخص سبب می‌شود تا انسان‌ها بتوانند یک زندگی جنسی مسئولانه، رضایت‌بخش و ایمن را تجربه کنند و علاوه بر آن، اثرات مثبت آن بر نسل‌های آینده نیز پایدار بماند. با وجود اهمیت فراوان این موضوع، برخی بیماری‌های عفونی و به ویژه آلودگی‌های انگلی تهدیدی جدی برای این چرخه به شمار می‌روند؛ به طوری که می‌توانند زمینه‌ساز دردهای مزمن لگنی، حاملگی خارج از رحم، سقط جنین و حتی ناباروری شوند. همچنین انتقال این بیماری‌ها از مادر به جنین در طول بارداری و افزایش خطر ابتلا به سایر بیماری‌های خطرناک نظیر ویروس نقص ایمنی انسانی از عواقب نگران‌کننده آن است.
از سوی دیگر، انگل‌ها و به ویژه کرم‌ها با بهره‌گیری از توانایی فرار از سیستم ایمنی بدن و تغییر پاسخ‌های دفاعی، سلامت میزبان را مختل می‌کنند. شیوع بالای این آلودگی‌ها در کشورهای در حال توسعه، ضرورت پرداختن به حساسیت عفونت‌های آمیزشی و انگلی را دوچندان کرده است. به عنوان نمونه، عفونت ناشی از انگل‌هایی چون شیستوزومیازیس می‌تواند مجاری ادراری و تناسلی را درگیر ساخته و به ایجاد زخم، ارتباط جنسی دردناک و ایجاد توده‌های بافتی التهابی بینجامد. هم‌زمان، ابتلا به بیماری‌هایی مانند فیلاریازیس لنفاوی که با ورم و تجمع مایعات در بافت‌های تناسلی همراه است، علاوه بر صدمات جسمانی و ناباروری، موجب بروز چالش‌های روانی و انگ‌های اجتماعی نظیر تمسخر و انزوای فرد می‌شود. شیوع بالای ناباروری در جوامع کمتر توسعه‌یافته ممکن است مستقیماً با انگل‌های تک‌یاخته‌ای پرخطری همچون تریکوموناس واژینالیس مرتبط باشد که مجاری ادراری و تناسلی را در هر دو جنس آلوده کرده و آسیب می‌زند.
در راستای بررسی دقیق این معضل، فاطمه خزیر از کمیته تحقیقات دانشجویی دانشکده علوم پزشکی واحد تنکابن دانشگاه آزاد اسلامی به همراه یک همکار دانشگاهی و با مشارکت پژوهشگرانی از دانشگاه تبریز، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان و دانشگاه علوم پزشکی گناباد، تحقیقی جامع پیرامون نقش بیماری‌های انگلی در سلامت باروری به شیوه مروری روایتی انجام دادند. محققان در این پژوهش تلاش کردند تا با زبانی ساده، شواهد موجود درباره نحوه اثرگذاری انگل‌های تک‌یاخته‌ای و کرمی بر فرایندهای باروری و عملکرد دستگاه تناسلی را گردآوری و تحلیل نمایند.
برای دستیابی به این اهداف، پژوهشگران مقالات و منابع معتبر منتشرشده در پایگاه‌های اطلاعات علمی مطرح دنیا شامل پابمد، ایمبیس، اسکوپوس، مؤسسه اطلاعات علمی، وب‌آوساینس و موتور جستجوی گوگل اسکولار را در یک بازه زمانی ۳۵ ساله بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ میلادی مورد جست‌وجو قرار دادند. پس از گردآوری تمامی مستندات مرتبط با سلامت باروری و عفونت‌های انگلی و حذف عناوین تکراری، تعداد ۵۰ مقاله علمی با مطالعه دقیق عنوان‌ها و خلاصه‌ها غربالگری شده و اطلاعات کلیدی آن‌ها استخراج گردید.
بر اساس یافته‌های حاصل از ترکیب اطلاعات مقالات، مشخص شد که آلودگی به برخی از انواع انگل‌ها می‌تواند توان باروری را کاهش داده و ساختار دستگاه تناسلی مردان و زنان را دچار اختلال سازد. در میان کرم‌های بیماری‌زا، گونه‌های مولد شیستوزومیازیس و فیلاریازیس، و در گروه انگل‌های تک‌یاخته‌ای، عواملی مانند توکسوپلاسموزیس، تریکومونیازیس و لیشمانیازیس در شکل‌گیری ناباروری انسان اثرگذار شناخته شدند که در این میان سهم تک‌یاخته‌ها در تغییرات منفی باروری پررنگ‌تر است.
این مطالعه نشان داد که بیماری‌های انگلی با وجود آثار مخرب فراوان بر باروری هر دو جنس، اغلب جزو عفونت‌های نادیده گرفته‌شده قرار دارند. بنابراین شناسایی زودهنگام و آغاز درمان به موقع این انگل‌ها ضروری است و استفاده از روش‌های غربالگری و ارائه آموزش‌های بهداشتی، مؤثرترین راهکار برای شناسایی بیماران فاقد علامت یا افراد دارای نشانه‌های اولیه بالینی به شمار می‌رود.
این یافته‌ها که در مجله «طب پیشگیری» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان انعکاس یافته‌اند، نشان می‌دهند که سازوکارهای متعددی در ایجاد ناباروری دخیل هستند؛ تریکوموناس واژینالیس می‌تواند به تغییر شکل بافت‌ها، ضایعات دهانه رحم، التهاب لوله‌های رحمی در زنان و همچنین آسیب به حرکت و ساختار طبیعی اسپرم در مردان منجر شود. انگل توکسوپلاسما گوندی نیز قادر است به تحلیل تخمدان و رحم، برهم زدن چرخه هورمونی زنان و کاهش کیفیت و تحرک منی مردان بینجامد، در حالی که تریپانوزوما کروزی با تهاجم به جفت و ایجاد سایتوکاین‌های التهابی مانع از لانه‌گزینی درست جنین می‌شود. علاوه بر این، انگل‌های دیگر نظیر لیشمانیا، آمیب و انگل مالاریا می‌توانند غدد هورمونی، هیپوفیز، بیضه‌ها و بافت‌های لگنی را تخریب کرده و ضایعاتی عمیق بر جای گذارند.
با توجه به شیوع بالای هم‌زمان کرم‌های روده‌ای و بیماری‌های مقاربتی در مناطق کم‌درآمد، ارتقای آموزش‌های بهداشتی به ویژه در دوران بارداری و اجرای پژوهش‌های کاربردی در زمینه داروهای ضدانگلی ضرورت بالایی دارد. همچنین توجه به نابرابری‌های جنسیتی و توانمندسازی زنان برای مقابله با این انگل‌ها حیاتی است. البته با وجود تمرکز بیشتر مطالعات پیشین بر قاره آفریقا، داده‌های سایر مناطق جهان با کمبود روبرو بوده و نیاز به پژوهش‌های گسترده‌تر کاملاً احساس می‌شود.