کرمان رصد - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
برخی از مشاوران دونالد ترامپ به او گفته‌اند که فرصت برای ازسرگیری عملیات‌های نظامی گسترده علیه ایران رو به پایان است
منابع آگاه به باراک راوید، گزارش‌گر آکسیوس، گفته‌اند جی دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، در دو هفته گذشته شخصاً در مذاکراتغیرمستقیم با ایران مشارکت داشته است؛ گفتگوهایی که با هدف دستیابی به آتش‌بسی جدید و از سرگیری مذاکرات هسته‌ای انجام می‌شوند.
مشارکت فعالانه ونس نشان می‌دهد که او شخصاً مسئولیت خارج کردن ایالات متحده از مناقشه‌ای را بر عهده گرفته که به طور علنی آن را عامل شکست‌های سنگین حزب جمهوری‌خواه در انتخابات هفته گذشته معرفی کرد. این امر همچنین سطح گفتگوهای غیرمستقیم اخیر را به بالاترین رده‌های دولت ارتقا داده است.
مقامات آمریکایی و منابع منطقه‌ای می‌گویند که ترامپ در حال حاضر مایل است به تلاش‌های دیپلماتیک فرصت دهد تا پیش بروند و ببیند آیا دستیابی به هر نوع توافقی امکان‌پذیر است یا خیر. ترامپ روز جمعه در پاسخ به پرسشی درباره پیامش به ایران، به خبرنگاران گفت: «ما در حال گفتگو با آن‌ها هستیم». با این حال، اگر او تغییر عقیده دهد و دستور حملات مجدد را صادر کند، ارتش ایالات متحده آمادگی دارد تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن دست به حمله بزند.
پنجره عملیات نظامی بسته می‌شود؟
در این شرایط، دو مقام آمریکایی به شبکه ان‌بی‌سی گفته‌اند برخی از مشاوران دونالد ترامپ به او گفته‌اند که فرصت برای ازسرگیری عملیات‌های نظامی گسترده علیه ایران رو به پایان است و او باید پیش از آغاز به کار کنگره جدید در ماه ژانویه اقدام کند؛ امری که مستلزم تصمیم‌گیری او ظرف چند هفته آینده است. به گفته این مقامات، آن ها پنج روز پیش از انتخابات روز سه‌شنبه، این بازه زمانی را برای ترامپ تشریح کردند.
استقرار مداوم شمار زیادی از نیروها، کشتی‌ها و هواپیماهای ایالات متحده در خاورمیانه، عامل دیگری است که مقامات دولت و دفاعی در توضیح محدود بودن فرصت اقدام، به رئیس‌جمهور یادآور شده‌اند. بخش عمده‌ای از حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه به این دلیل است که اگر ترامپ تصمیم به ازسرگیری کارزار بمباران‌های وسیع علیه ایران بگیرد، امکانات لازم فراهم باشد. اما به گفته مقامات آمریکایی، مسئولان دفاعی به ترامپ گفته‌اند تمدید مداوم مأموریت شمار زیادی از کشتی‌ها، هواپیماها و نیروها به آمادگی نظامی لطمه می‌زند و پنتاگون می‌تواند محاصره دریایی علیه ایران را با حضور نظامی بسیار محدودتری حفظ کند.
به گفته منابع آگاه، تیم امنیت ملی ترامپ روز پنجشنبه گزارشی به‌روز درباره موضوع ایران و آخرین گزینه‌های نظامی برای ازسرگیری عملیات‌های رزمی بزرگ به او ارائه دادند. آن‌ها افزودند که این نشست در کاخ سفید، در قالب جلسه معمولِ ارائه اطلاعات به ترامپ برگزار شد و در آن پیت هگست، وزیر دفاع و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، حضور داشتند. این مقامات گفتند که رئیس‌جمهور هنوز تصمیمی مبنی بر ازسرگیری عملیات‌های رزمی نگرفته است. با این حال، به گفته آن‌ها، ترامپ در چند ماه گذشته چندین بار با آغاز یک کارزار بزرگ جدید علیه ایران موافقت کرده، اما تنها چند ساعت پیش از شروع عملیات، دستور لغو آن را صادر کرده است. این رفت‌وبرگشت‌ها نشان می‌دهد که ترامپ تا چه حد در پایان دادن به جنگ دچار چالش و تردید بوده است.
به گفته مقامات، ایالات متحده بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی در منطقه دارد که شامل دو گروه ضربت ناو هواپیمابر (و یک گروه دیگر در مسیر اعزام)، حدود ۲۴ فروند کشتی، بیش از ۲۰۰ فروند هواپیما، و بیش از ۲۰۰ فروند هواپیمای تانکر (سوخت‌رسان) و باری می‌شود. این مقامات افزودند که ارتش اخیراً مهمات بیشتری به منطقه منتقل کرده و یگان‌های هوایی جدیدی را جایگزین واحدهای قبلی کرده است.
چالش بزرگ با کنگره تازه
به گفته دو مقام آمریکایی، برخی از مشاوران ترامپ به او هشدار داده‌اند که هرگونه دستوری برای تشدید جنگ — پس از ادای سوگند کنگره جدید — ممکن است با موانعی همچون تحقیقات رسمی، کمبود بودجه، یا تصویب قطعنامه‌هایی برای جلوگیری از اقدام رئیس‌جمهور مواجه شود. آن‌ها گفتند که در روزهای اخیر، مطرح شدنِ احتمالِ وجودِ یک «فرصت زمانی محدود» برای آغاز یک عملیات نظامی جدید، موجب بحث‌های داغ و حتی متهم کردن یکدیگر در پشت پرده‌های کاخ سفید شده است.
به گفته دو مقام آمریکایی، طرفداران یک کارزار نظامی جدید - از جمله هگست - وضعیت بن‌بست کنونی را ناشی از اقدام کسانی می‌دانند که ترامپ را ترغیب کردند تا در ماه آوریل با یک «یادداشت تفاهم» با ایران موافقت کند و عملیات نظامی را متوقف سازد. این افراد شامل معاون رئیس‌جمهور، جی‌دی ونس، وزیر امور خارجه، مارکو روبیو و مذاکره‌کنندگان ارشد ترامپ در امور ایران، یعنی نماینده ویژه استیو ویتکاف و جرد کوشنر (داماد ترامپ) هستند.
طرح از الجزیره
این مقامات اظهار داشتند که هگست و دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، در آن زمان از ترامپ خواسته بودند عملیات نظامی را متوقف نکند؛ آن‌ها معتقد بودند اگر حملات برای چند هفته دیگر ادامه می‌یافت، ترامپ می‌توانست به تمام اهداف خود دست یابد. به گفته این مقامات، هگست همچنین در ماه ژوئیه ترامپ را تحت فشار قرار داد تا عملیات رزمی گسترده را از سر بگیرد و از او خواست که «کار را تمام کند.» آن‌ها افزودند که هگست همچنان بر از سرگیری حملات اصرار دارد. این دو مقام آمریکایی گفتند در حالی که هگست و برخی مقامات نظامی معتقدند از سرگیری عملیات‌های بزرگ می‌تواند ضربه‌ای قاطع به ایران وارد کند و تهران را وادار به مذاکره برای پایان دادن به جنگ نماید، سایر مشاوران ترامپ استدلال می‌کنند که چنین رویکردی می‌تواند تلاش‌ها برای دستیابی به یک توافق صلح را تضعیف کند.
دو مقام آمریکایی اظهار داشتند که این جنگ، که اکنون نهمین ماه خود را سپری می‌کند، قرار نبود تا این حد به طول انجامد؛ چرا که برنامه اولیه، انجام یک عملیات نظامی چند هفته‌ای بود، نه چند ماهه. این دو مقام آمریکایی گفتند که اگر ترامپ دستور یک عملیات نظامی بزرگ و جدید را صادر کند، این عملیات ممکن است کوتاه‌تر اما شدیدتر باشد و شامل به‌کارگیری بمب‌های بسیار بزرگ شود. به گفته آن‌ها، اهدافی که مقامات با ترامپ درباره‌شان گفتگو کرده‌اند، شامل زیرساخت‌های نفت و گاز ایران و تأسیسات هسته‌ای، از جمله «کوه پیک‌اکس» (کوه کلنگ) است.
به گفته مارک کنسیان، سرهنگ بازنشسته تفنگداران دریایی و مشاور ارشد در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) ممکن است دامنه اهداف در ایران را گسترش دهد تا شامل سیستم‌های برق یا تأسیسات نفتی نیز بشود. هدف قرار دادن چنین مواردی از نگاه کاخ سفید می‌تواند به‌طور بالقوه تهران را به سمت مذاکره سوق دهد. به گفته کنسیان، ترامپ ممکن است از سلاحی موسوم به «مادر همه بمب‌ها» (MOAB) — یک بمب متعارف ۲۲ هزار پوندی (حدود ۱۰ تن) — علیه مکانی مانند «کوه پیک‌اکس» استفاده کند و همان نوع اقدامِ نمایشیِ بزرگ را در اختیار او قرار دهد که به وی کمک کند تا پرونده جنگ با ایران را به شکلی قاطع ببندد. با این حال، این اقدام ممکن است ارزش راهبردی محدودی داشته باشد.
چه کسی اول پلک می‌زند؟
در این شرایط،تحلیل‌گران معتقدند که سرسختی ایران در خصوص خواسته‌هایش از ایالات متحده — که پیش‌شرط بازگشایی تنگه هرمزِ حیاتی برای کشتیرانی تعیین شده‌اند — در کنار شکست سنگین ترامپ در انتخابات میان‌دوره‌ای، رئیس‌جمهور آمریکا را در موقعیتی دشوار و پیچیده قرار داده است؛ به‌طوری که او اکنون در مورد گام بعدی خود با چالش مواجه است.
کارشناسان کارشناسان مسائل ایران در گفت‌وگو با روزنامه فایننشیال تایمز هشدار می‌دهند که ممکن است تهران با پافشاری بر خواسته‌های خود برای دستیابی به توافقی مطلوب با واشنگتن، بیش از حد پیش برود و موقعیت خود را به خطر بیندازد. به گفته صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس: «این خطر وجود دارد که ایرانی‌ها دچار احساس پیروزی شوند و خواسته‌های بیشتری مطرح کنند؛ چرا که ممکن است اهمیت واقعی انتخابات میان‌دوره‌ای را بیش از حد برآورد کنند. این رویکرد می‌تواند آن‌ها را در یک بن‌بست گرفتار کند».
در جریان مذاکرات کنونی، طرفین بر سر جزئیات پیشنهادی چانه‌زنی می‌کنند که مبتنی بر نسخه‌ای از یک طرح هفت‌روزه است؛ طرحی که ایران در ماه سپتامبر ارائه کرده بود. بر اساس این پیشنهاد، اگر ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو کند، به تهران اجازه صادرات نفت بدهد و دسترسی به بخشی از دارایی‌های مسدود شده ایران در خارج از کشور را فراهم کند، ایران نیز اجازه خواهد داد که کشتی‌ها آزادانه از تنگه هرمز عبور کنند. پس از آن، طرفین مذاکرات برای دستیابی به یک توافق نهایی را از سر خواهند گرفت.
اما یکی از موارد اختلاف‌برانگیز، ترتیب اجرای تعهدات و همچنین سرنوشت ذخیره ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالای ایران است. یک منبع مطلع از مذاکرات گفت که ایالات متحده خواهان توافق ایران بر سر زمان‌بندی بازدید بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تأسیسات هسته‌ای اصلی ایران است؛ تأسیساتی که پیش‌تر بمباران شده‌اند. گمان می‌رود که این ذخایر اورانیوم در زیر آوار همان تأسیسات مدفون شده باشد.
حمیدرضا عزیزی، کارشناس مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، شرایط ایران را «حداکثری» توصیف می‌کند. به گفته او، جمهوری اسلامی می‌خواهد که بخش عمده‌ای از تعهدات ایالات متحده در همان ابتدای کار اجرایی شود، در حالی که مسائل هسته‌ای — که اولویت اصلی ترامپ است — به مرحله بعدی موکول گردد. به گفته او: «اگر ایالات متحده این شرایط را بپذیرد، ایران حاضر به پذیرش توافق خواهد بود. اما بعید می‌دانم چنین اتفاقی بیفتد، زیرا این به معنای پذیرش شکست از سوی ایالات متحده خواهد بود.» او افزود که خطر اینجاست که تداوم بن‌بست ممکن است ترامپ را به سمت تشدید تنش‌های نظامی دیگر سوق دهد.