کرمان رصد - تابناک / کافی است پس از غروب آفتاب قدم در خیابانها یا کوچههای کرمان بگذارید؛ تصویری که بیش از هر چیز جلب توجه میکند، ردیف کیسههای زبالهای است که جلوی درب منازل و روی پیادهروها جا خوش کردهاند.
شهروندان کرمانی سالهاست به یک آموزه غیررسمی خو گرفتهاند: «زبالهها را تا آمدن ماشین پسماند در خانه نگه دار یا سر ساعت مقرر (که اخیرا ۹ شب اعلام شده) جلو در بگذار.»
این وضعیت در شرایطی است که در اکثر کلانشهرهای کشور مخازن و سطلهای بزرگ شهری در فواصل مشخص جانمایی شدهاند تا عابران و ساکنان امکان دفع پسماند داشته باشند. اما در کرمان، جستوجو برای یافتن یک سطل زباله شهری در خیابانها اغلب بینتیجه میماند؛ گویی مدیریت شهری تصمیم گرفته خط بطلانی بر الگوی رایج مخازن مکانیزه بکشد. عدم جایگذاری این سطلها حاصل یک سیاست آگاهانه و البته پرچالش است.
شهرداری کرمان با استناد به مخاطراتی چون افزایش زبالهگردی، انتشار بوی بد در هوای گرم کرمان و تولید شیرابه، روش جمعآوری «درب منزل» را ترجیح داده است. اما در مقابل، شهروندان و کارشناسان شهری به پیامدهای زیستمحیطی، سیمای نازیبای شبانه و پارگی کیسهها توسط حیوانات شهری نقد جدی دارند.
پشتپرده مقاومت شهرداری برابر سطلهای زباله
برای درک اینکه چرا شهرداری کرمان از استقرار مخازن بزرگ خودداری میکند، باید استدلالهای مدیریت شهری را بررسی کرد. از دیدگاه مسئولان، عدم نصب سطلهای زباله در معابر نه یک کمکاری، بلکه یک استراتژی پیشگیرانه برای جلوگیری از معضلات پیچیدهتر است:
پدیده زبالهگردی: مهمترین دغدغه شهرداری، جلوگیری از تبدیل شدن سطلهای زباله به کانون «زبالهگردی» است. مسئولان بر این باورند که با حذف این نقطهتمرکزها، زنجیره زبالهگردی در سطح معابر تا حد زیادی از بین میرود؛ این مهم هم اکنون نیز به صورت کاملا مشهود در سطح شهر وجود داشته و باعث پاره شدن پلاستیک های زباله و کثیفی کوچهها میشود.
اقلیم گرم و بوی تعفن: قرار گرفتن زبالههای تر در مخازن فلزی زیر خورشید داغ تابستان کرمان، سرعت فاسد شدن مواد غذایی و تولید شیرابه را افزایش داده و موجب تجمع حشرات و انتشار بوی تعفن میشود.
هزینههای نگهداری و سرقت: مدیریت مخازن و سطلهای بزرگ نیازمند شستوشوی مداوم، گندزدایی روزانه و تعمیرات مستمر است. علاوه بر هزینههای بالا، سرقت مخازن فلزی و آسیبهای فیزیکی، بار مالی سنگینی ایجاد میکند.
تجربه ناکام طرحهای پایلوت: اجرای آزمایشی نصب سطلهای بزرگ در برخی محلات در گذشته، به دلیل تجمع شیرابه و بوی ناخوشایند دائم، با ارزیابی منفی مواجه و متوقف شد.
وقتی صورتمسئله پاک میشود
اگرچه دلایل شهرداری منطق خود را دارد، اما واقعیتِ کفِ خیابانها نشان میدهد که حذف سطلهای زباله، مسئله آلودگی را حل نکرده، بلکه آن را در سراسر شهر پخش کرده است:
افت کیفی منظر شهری: قرار گرفتن کیسههای زباله رنگارنگ و گاه پاره روی پیادهروها از اواخر عصر تا پاسی از شب، تصویری نامناسب از کلانشهری تاریخی به مسافران ارائه میدهد.
هجوم حیوانات شهری و پخش آلودگی: در فاصله زمانی بین خروج زباله از خانه تا رسیدن خودروی جمعآوری، کیسهها توسط سگهای ولگرد و گربهها پاره شده و محتویات فاسدشدنی و شیرابه در سطح پیادهرو و آسفالت پخش میشوند.
بلاتکلیفی عابران و کسبه: عابران پیاده در طول روز، مسافران، و کسبهای که در ساعات متفاوتی پسماند تولید میکنند، هیچ ایستگاهی برای دور انداختن زباله پیدا نمیکنند که این خلاء باعث رهاسازی زباله در جویها و کنج دیوارها میشود.
تأخیر در جمعآوری و ناکارآمدی زمانبندی: تأخیر چندساعته ناوگان جمعآوری، زبالهها را ساعات طولانی در مقابل منازل باقی میگذارد و بحران شیرابه و بوی تعفن را درست در مقابل درِ منازل مردم بازتولید میکند.
شهرداری کرمان با حذف سطلهای زباله بهجای مدیریت چالش زبالهگردی و بوی بد، بار و مسئولیت آن را به صورت خردشده به دوش شهروندان و جلوی درب خانهها منتقل کرده است.
گذار از انکار به اصلاح الگوی پسماند
حذف سطل زباله از معابر شهری کرمان، پاک کردن صورتمسالهای است که هزینههای محیطزیستی آن در قالب آسیب به سیمای شهر و آلودگی پیادهروها بروز کرده است. برای برونرفت از این بنبست، اقدامات زیر ضروری به نظر میرسد:
* اجرای پایلوت سطلهای زیرزمینی در معابر اصلی، مناطق تجاری و پارکها.
* هوشمندسازی تفکیک از مبدأ و توسعه زیرساخت دریافت پسماند خشک جهت کاهش جذابیت زبالهگردی.
* ایجاد مخازن محصور محلهای با زمان بازگشایی کنترلشده.
* فرهنگسازی و انضباط زمانبندی جهت ضابطهمند کردن خروج زباله.
کرمان برای رسیدن به سیمایی شایسته، نیازمند گذار از دوگانه «حذف سطل» یا «سطلهای آلوده قدیمی» و حرکت به سمت فناوریهای نوینی همچون مخازن زیرزمینی و هوشمندسازی تفکیک از مبدأ است.