عصر قم - همه شواهد مثل شکست ترامپ در انتخابات آمریکا و گرانی شدید سوخت در سراسر دنیا، نشان می‌دهد که جنگ با ایران برای ترامپ و رفقا خیلی گران تمام شده است.
دیروز بود که وبگاه بلومبرگ گزارش کرد که موجودی موشک‌های رهگیر پاتریوت در کشورهای اروپایی به سطحی بحرانی کاهش یافته و ارتش‌های این کشورها با کمبود این تسلیحات روبهرو هستند.
بر اساس برآورد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا (CSIS)؛ ذخایر موشک‌های پاتریوت آمریکا هم پیش از جنگ حدود ۲ هزار و ۳۳۰ فروند بود که در جریان عملیات نظامی علیه ایران و در پی حملات موشکی و پهپادی تهران، بخش قابل توجهی از آن مصرف شد.
کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر پاتریوت در آمریکا و کشورهای اروپایی، به یکی از پیامدهای مهم و راهبردی جنگ با ایران تبدیل شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد استفاده گسترده از سامانه‌های پدافندی برای مقابله با حملات موشکی و پهپادی، تنها به ایجاد هزینه‌های مالی و عملیاتی برای واشنگتن و متحدان اروپایی آن محدود نمانده و ظرفیت تسلیحاتی آنها را نیز تحت فشار قرار داده است.
موجودی موشک‌های رهگیر پاتریوت در کشورهای اروپایی به سطحی بحرانی کاهش یافته و ارتش‌های این کشورها با کمبود این تسلیحات راهبردی روبهرو شده‌اند. این گزارش در شرایطی منتشر شده که پیش‌تر ارزیابی‌ها از کاهش قابل توجه ذخایر پاتریوت آمریکا نیز حکایت داشت؛ ذخایری که بخش مهمی از آنها در جریان عملیات نظامی علیه ایران و مقابله با حملات موشکی و پهپادی مصرف شده است.
این تحولات نشان می‌دهد جنگ، علاوه بر میدان درگیری، در حوزه پشتیبانی تسلیحاتی و توان ادامه عملیات نیز برای آمریکا و متحدانش هزینه‌ساز شده است. مسئله اصلی دیگر صرفاً تعداد سامانه‌های پدافندی مستقرشده نیست، بلکه میزان موشک‌های آماده شلیک و توان جایگزینی مهمات مصرف‌شده است؛ مؤلفه‌ای که می‌تواند بر محاسبات نظامی و ظرفیت عملیاتی کشورهای درگیر تأثیر بگذارد.
آمریکا؛ از مصرف گسترده موشک‌ها تا سه سال انتظار برای جبران ذخایر
بر اساس برآورد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا (CSIS)، ذخایر موشک‌های رهگیر پاتریوت این کشور پیش از آغاز جنگ حدود ۲ هزار و ۳۳۰ فروند برآورد می‌شد؛ اما پس از ماه‌ها درگیری و استفاده گسترده از این موشک‌ها برای مقابله با حملات ایران، موجودی باقی‌مانده به حدود ۷۵۹ تا ۸۲۷ فروند رسیده است.
به بیان دیگر، حدود ۶۵ درصد از ذخایر اولیه موشک‌های پاتریوت آمریکا مصرف شده و این کشور اکنون با بخش به‌مراتب کوچک‌تری از ظرفیت موشکی پیش از جنگ مواجه است. اهمیت این آمار زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم پاتریوت یکی از مهم‌ترین سامانه‌های دفاع هوایی آمریکا برای مقابله با موشک‌های بالستیک و تهدیدات هوایی محسوب می‌شود.
کاهش چنین حجمی از ذخایر، صرفاً یک مسئله آماری نیست؛ زیرا هر موشک رهگیر مصرف‌شده باید از طریق خطوط تولید صنعتی جایگزین شود و این فرایند برخلاف شلیک یک موشک، در مدت چند دقیقه یا چند ساعت انجام نمی‌شود.
تحلیل منتشرشده از سوی CSIS در ۲۷ مه ۲۰۲۶ نیز نشان می‌دهد بازسازی ذخایر مهمات مصرف‌شده در جنگ، پروژه‌ای چندساله خواهد بود. بر اساس این ارزیابی، بازگشت موجودی موشک‌های پاتریوت به سطح پیش از جنگ، با اتکا به برنامه‌های فعلی تولید و تحویل، دست‌کم سه سال زمان می‌برد.
این یعنی حتی اگر درگیری‌ها متوقف شود و آمریکا دیگر نیازی به مصرف گسترده این موشک‌ها نداشته باشد، آثار جنگ در انبارهای تسلیحاتی این کشور برای سال‌ها باقی خواهد ماند.
موضوع مهم‌تر آن است که واشنگتن تنها برای تأمین نیاز نیروهای خود با مشکل مواجه نیست؛ بلکه باید سفارش‌های تسلیحاتی متحدانش را نیز تأمین کند. کشورهای اروپایی و برخی شرکای آمریکا در خاورمیانه و دیگر مناطق، برای حفاظت از زیرساخت‌ها و تأسیسات نظامی خود به همین سامانه‌ها و موشک‌های رهگیر وابسته‌اند.
بنابراین، کاهش ذخایر آمریکا می‌تواند زنجیره‌ای از مشکلات را در میان متحدان این کشور ایجاد کند؛ از تأخیر در تحویل تسلیحات گرفته تا دشواری در تقویت سامانه‌های دفاع هوایی و افزایش رقابت میان کشورهای متقاضی خرید موشک.
اروپا؛ بحران پاتریوت از آن سوی اقیانوس رسید
در حالی که کاهش ذخایر موشکی آمریکا به یکی از نگرانی‌های اصلی پنتاگون تبدیل شده، گزارش‌ها از اروپا نیز تصویر امیدوارکننده‌ای برای متحدان واشنگتن ترسیم نمی‌کند.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس در ۲۷ اوت ۲۰۲۶، مقام‌های آمریکایی و ناتو از کاهش شدید ذخایر موشک‌های رهگیر پاتریوت در اروپا ابراز نگرانی کرده‌اند. در این گزارش به نقل از یک مقام دفاعی آمریکایی در اروپا، وضعیت موجودی این موشک‌ها «فراتر از سطح بحرانی» توصیف شده است.
انتقال بخشی از موشک‌های پاتریوت به خاورمیانه برای پشتیبانی از عملیات نظامی علیه ایران، در کنار کمک‌های تسلیحاتی پیشین به اوکراین، فشار قابل توجهی بر ذخایر موجود در اروپا وارد کرده است.
این وضعیت برای کشورهای اروپایی از چند جهت اهمیت دارد؛ نخست آن‌که بسیاری از ارتش‌های این قاره برای مقابله با تهدیدات موشکی پیشرفته به سامانه پاتریوت وابسته هستند. دوم آن‌که جنگ اوکراین همچنان ادامه دارد و نیاز این کشور به موشک‌های رهگیر برای مقابله با حملات روسیه پابرجاست.
در واقع، اروپا با دو نیاز هم‌زمان مواجه است: از یک سو باید ذخایر دفاع هوایی خود را برای حفاظت از قلمرو کشورهای عضو ناتو تقویت کند و از سوی دیگر، همچنان با فشار ناشی از تعهدات تسلیحاتی به اوکراین روبهرو است.
برخی کشورهای اروپایی با وجود خرید سامانه‌های گران‌قیمت پاتریوت، با محدودیت دسترسی به مهمات مورد نیاز برای استفاده از آنها مواجه شده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد داشتن سامانه دفاع هوایی به‌تنهایی به معنای برخورداری از توان دفاعی پایدار نیست؛ چراکه بدون موشک رهگیر کافی، حتی پیشرفته‌ترین سامانه‌ها نیز با محدودیت عملیاتی مواجه خواهند شد.
البته مقام‌های ناتو و پنتاگون ارزیابی‌های مطرح‌شده درباره ناکافی بودن ذخایر را رد کرده و بر کفایت توان دفاعی متحدان تأکید کرده‌اند؛ با این حال، اصل نگرانی درباره کاهش موجودی موشک‌ها و زمان‌بر بودن جایگزینی آنها همچنان در گزارش‌های مراکز مطالعاتی و رسانه‌های غربی مطرح است.
گلوگاه تولید؛ موشک‌هایی که در چند دقیقه شلیک می‌شوند، در چند سال جایگزین خواهند شد
یکی از مهم‌ترین ابعاد این بحران، محدودیت ظرفیت تولید صنایع نظامی آمریکاست. واشنگتن اگرچه از بزرگ‌ترین صنایع تسلیحاتی جهان برخوردار است، اما این ظرفیت لزوماً برای جبران سریع حجم بالای مهمات مصرف‌شده در یک جنگ گسترده طراحی نشده است.
بر اساس تحلیل CSIS، نرخ تولید موشک‌های رهگیر پاتریوت در سال‌های اخیر با سرعت مصرف آنها در جنگ اخیر فاصله قابل توجهی داشته است. این مرکز تأکید می‌کند که تولید سالانه موشک‌های پاتریوت PAC-۳ MSE در شرایط فعلی حدود ۶۵۰ فروند است؛ در حالی که شرکت لاکهید مارتین برای افزایش ظرفیت تولید به حدود ۲ هزار فروند در سال برنامه‌ریزی کرده است.
با این حال، رسیدن به چنین ظرفیتی نیازمند توسعه خطوط تولید، تأمین قطعات، نیروی انسانی متخصص و سرمایه‌گذاری صنعتی است و نمی‌توان انتظار داشت این افزایش تولید بلافاصله اتفاق بیفتد.
نکته قابل توجه اینکه سفارش‌های جدید آمریکا نیز قرار نیست به‌سرعت وارد انبارهای نظامی شوند. طبق برآورد CSIS، تحویل بخشی از موشک‌های پاتریوت در چارچوب سفارش‌های جدید بودجه سال مالی ۲۰۲۷ از مه ۲۰۲۹ آغاز خواهد شد. به این ترتیب، حتی افزایش بودجه نظامی نیز به معنای حل فوری مشکل کمبود مهمات نیست.
بلومبرگ نیز در گزارشی در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که آمریکا به متحدان خود درباره تأخیر در تحویل برخی تسلیحات هشدار داده است؛ تأخیر‌هایی که در مواردی ممکن است تا پنج سال به طول بینجامد. این مسئله به‌ویژه برای کشورهای اروپایی که سفارش‌های تسلیحاتی آنها به تولیدکنندگان آمریکایی وابسته است، اهمیت دارد.
در چنین شرایطی، واشنگتن با یک معادله دشوار روبه‌روست: از یک طرف باید ذخایر داخلی خود را بازسازی کند و از طرف دیگر نمی‌تواند به‌راحتی تعهدات نظامی و تسلیحاتی خود در قبال متحدانش را کنار بگذارد. هر تصمیم برای اولویت دادن به نیاز‌های داخلی آمریکا ممکن است به تأخیر در تحویل سفارش‌های متحدان منجر شود و هرگونه تخصیص بیشتر موشک به کشورهای دیگر نیز می‌تواند روند بازسازی ذخایر آمریکا را با محدودیت مواجه کند.
پیامدهای راهبردی؛ نگرانی از جبهه‌های دیگر
کاهش ذخایر موشکی آمریکا و اروپا تنها به جنگ با ایران محدود نمی‌شود و می‌تواند بر محاسبات نظامی غرب در سایر مناطق جهان نیز تأثیر بگذارد.
یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده در گزارش‌های CSIS، تأثیر کاهش ذخایر مهمات بر توانایی آمریکا برای مواجهه با بحران‌های احتمالی در منطقه شرق آسیاست. در صورت بروز درگیری گسترده با یک قدرت نظامی مانند چین، آمریکا به حجم قابل توجهی از موشک‌های رهگیر، موشک‌های دوربرد و مهمات دقیق نیاز خواهد داشت.
اما مسئله اینجاست که بخشی از همین مهمات در جنگ با ایران مصرف شده و بازسازی آنها به زمان نیاز دارد. به عبارت دیگر، مهماتی که قرار بود برای سناریو‌های مختلف نظامی و حفاظت از نیروهای آمریکایی در نقاط مختلف جهان در دسترس باشند، اکنون باید دوباره تولید و جایگزین شوند.
CSIS در ارزیابی خود تصریح کرده است که کاهش ذخایر مهمات، به‌ویژه در سامانه‌های پاتریوت و تاد، می‌تواند بر توان آمریکا برای تأمین تسلیحات مورد نیاز اوکراین و سایر متحدانش نیز اثر بگذارد. این مرکز همچنین از شکل‌گیری رقابت میان کشورهای متقاضی برای دریافت موشک‌های جدید خبر داده است.
از سوی دیگر، کاهش ذخایر رهگیر‌ها می‌تواند بر شیوه استفاده ارتش آمریکا از سامانه‌های پدافندی نیز اثر بگذارد. در شرایطی که تعداد موشک‌های آماده شلیک محدود باشد، فرماندهان نظامی ممکن است ناچار شوند در انتخاب اهداف و تصمیم‌گیری درباره زمان استفاده از موشک‌های گران‌قیمت، ملاحظات بیشتری را در نظر بگیرند.
همه شواهد مثل شکست ترامپ در انتخابات آمریکا، گرانی شدید سوخت در سراسر دنیا، قیمت بالای نفت و پایان ذخایر پاتریوت به وضوح نشان می‌دهد که جنگ با ایران برای ترامپ و رفقا خیلی خیلی گران تمام شده است؛ بازگشت ذخایر پاتریوت به سطح پیش از جنگ، با توجه به برنامه‌های فعلی تولید و تحویل، دست‌کم سه سال زمان می‌برد.