کرمان رصد - تسنیم /افزایش ذخیره سد کرج به 119 میلیون مترمکعب، بارقه‌ای از امید به بهبود وضعیت منابع آبی البرز ایجاد کرده است.
افزایش ذخایر آبی سدهای البرز در روزهای ابتدایی سال آبی جدید، نشانه‌ای امیدوارکننده برای استانی است که سال‌ها با تنش آبی دست‌وپنجه نرم کرده است؛ با این حال، آمارها از واقعیتی مهم‌تر حکایت دارند چرا که بارش‌های اخیر هنوز نتوانسته‌اند عقب‌ماندگی استان از میانگین بلندمدت را جبران کنند و تغییر الگوی بارندگی نیز خطر سیلاب‌های ناگهانی را افزایش داده است.
بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده از سوی شرکت آب منطقه‌ای البرز، حجم آب ذخیره‌شده در سد کرج تا 11 آبان‌ماه به حدود 119 میلیون مترمکعب رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با 13.2 میلیون مترمکعب مدت مشابه سال گذشته، افزایشی حدود 83 درصدی را نشان می‌دهد. سد طالقان نیز با ذخیره 152 میلیون مترمکعبی، نسبت به حدود 150 میلیون مترمکعب سال گذشته، رشد 2 درصدی داشته است.
اما بررسی دقیق‌تر آمارها نشان می‌دهد که افزایش ذخایر سدها به معنای پایان نگرانی‌های آبی نیست به‌ویژه آنکه میزان بارندگی‌ها همچنان با متوسط بلندمدت فاصله دارد و مدیریت منابع آب زیرزمینی و سطحی همچنان یکی از ضرورت‌های اصلی استان محسوب می‌شود.
ورودی آب سد کرج دو برابر شد
محمدرضا جهانشاهی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای البرز، در تشریح آخرین وضعیت منابع آبی استان اظهار کرد: از ابتدای سال آبی جاری، اول مهرماه 1405، تا 11 آبان‌ماه، حدود 15 میلیون مترمکعب آب وارد سد کرج شده است؛ در حالی که این میزان در مدت مشابه سال گذشته هفت میلیون مترمکعب بود و به این ترتیب ورودی آب به سد تقریباً دو برابر شده است.
وی با اشاره به میزان خروجی آب از این سد افزود: از ابتدای سال آبی تاکنون حدود 32 میلیون مترمکعب آب از سد کرج خارج شده که این رقم در مدت مشابه سال گذشته 22 میلیون مترمکعب بوده است.
به گفته جهانشاهی، افزایش خروجی آب با توجه به پیش‌بینی بارندگی‌ها و با هدف مدیریت مخزن، کنترل ظرفیت ذخیره‌سازی و بهره‌برداری بهینه از منابع آبی انجام شده است.
البرز همچنان از میانگین بارش‌ها عقب است
با وجود افزایش ورودی آب به سدها، وضعیت بارندگی‌ها همچنان نیازمند توجه است. طبق اعلام معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای البرز، میزان بارش ثبت‌شده در 42 روز ابتدایی سال آبی جدید به 32.2 میلی‌متر رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته رشد قابل توجهی دارد، اما در برابر میانگین بلندمدت 56 ساله استان، یعنی 33.2 میلی‌متر، همچنان حدود سه درصد عقب‌تر است.
جهانشاهی با تأکید بر اینکه افزایش مقطعی بارش‌ها نباید به برداشت اشتباه از وضعیت منابع آبی منجر شود، تصریح کرد: هنوز با میانگین آماری بلندمدت فاصله داریم و صرفه‌جویی و رعایت الگوی مصرف آب همچنان ضرورتی حیاتی است.بارش‌های اخیر اگرچه بخشی از فشار منابع آبی را کاهش داده‌اند، اما هنوز نمی‌توان آنها را نشانه عبور از بحران آب دانست.
بارش‌های کوتاه‌مدت، سیلاب‌های پرخطر
در کنار مسئله کمبود منابع آبی، تغییر الگوی بارندگی‌ها نیز به یکی از چالش‌های جدی مدیریت آب در البرز تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که افزایش شدت بارش‌ها در بازه‌های زمانی کوتاه، به‌جای نفوذ تدریجی آب در زمین، می‌تواند روان‌آب‌های گسترده و سیلاب‌های ناگهانی ایجاد کند.
جهانشاهی با اشاره به تأثیر تغییر اقلیم بر الگوی بارش‌ها گفت: در سال‌های گذشته شدت بارندگی کمتر و مدت آن طولانی‌تر بود، اما اکنون شدت بارش‌ها افزایش یافته و مدت وقوع آنها کاهش پیدا کرده است.
وی با اشاره به بارندگی‌های اخیر در نقاط مختلف استان افزود: طی روزهای گذشته، در ایستگاه هواشناسی آسارا 26.5 میلی‌متر و در عظیمیه کرج 18.5 میلی‌متر بارندگی ثبت شده است.
معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای البرز تأکید کرد: بارش حجم زیادی از باران در مدت‌زمان کوتاه، فرصت نفوذ آب به زمین را کاهش می‌دهد و با افزایش روان‌آب‌ها، احتمال وقوع سیلاب را بالا می‌برد.
برنامه کاهش برداشت از منابع زیرزمینی
یکی از محورهای مدیریت منابع آب در البرز، کاهش فشار بر سفره‌های زیرزمینی و افزایش استفاده از منابع آب سطحی است؛ موضوعی که با توجه به سهم بالای آبخوان‌ها در تأمین نیاز آبی استان، اهمیت دوچندانی دارد.
جهانشاهی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه انجام‌شده از تیرماه امسال برای مقابله با مخاطرات سیلاب اظهار کرد: با هدایت ستاد مدیریت بحران، دستگاه‌های اجرایی استان برای کاهش خسارات ناشی از سیلاب‌های سطحی در حالت آمادگی قرار گرفته‌اند.
وی افزود: با هدف کاهش فشار بر منابع زیرزمینی، تمرکز بیشتری بر استفاده از آب‌های سطحی صورت گرفته است؛ چراکه در گذشته حدود 70 تا 75 درصد نیاز آبی از منابع زیرزمینی تأمین می‌شد و اکنون تلاش بر این است که با کاهش فشار برداشت، فرصت بیشتری برای احیای آبخوان‌ها فراهم شود.
ظرفیت 97 میلیون مترمکعبی طرح‌های تغذیه مصنوعی در البرز
در کنار مدیریت سدها و منابع سطحی، طرح‌های تغذیه مصنوعی و هدایت سیلاب به سمت سفره‌های زیرزمینی نیز از جمله برنامه‌های مهم شرکت آب منطقه‌ای برای استفاده بهینه از بارندگی‌هاست.
جهانشاهی با اشاره به فعالیت پنج حوضچه ذخیره‌ای در مسیر رودخانه کرج و محدوده سیمین‌دشت گفت: ظرفیت اصلی این حوضچه‌ها حدود 54 میلیون مترمکعب است که با احتساب نفوذ آب در زمان آبگیری، ظرفیت تزریق و تغذیه آنها به حدود 85 میلیون مترمکعب می‌رسد.
وی همچنین از فعالیت حوضچه‌های تغذیه مصنوعی کردان و هشتگرد با ظرفیت حدود 12 میلیون مترمکعب خبر داد.
به گفته وی، با صدور هشدارهای هواشناسی، عملیات پاکسازی، برداشت مصالح ریزدانه از کف حوضچه‌ها و شخم‌زنی بستر آنها برای افزایش ضریب نفوذ آب انجام شده است تا این سازه‌ها آمادگی لازم را برای دریافت و هدایت روان‌آب‌ها داشته باشند.
معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای البرز همچنین به استفاده از ظرفیت شن‌چاله‌های محدوده تهراندشت اشاره کرد و افزود: این محدوده با وسعت حدود 15 هکتار و عمق متوسط 20 تا 25 متر، از ظرفیت قابل توجهی برای ذخیره‌سازی سیلاب برخوردار است؛ به‌طوری‌که در سال گذشته نیز ذخیره‌سازی آب تا عمق 40 متر در این محدوده تجربه شده است.
لایروبی 140 کیلومتر از رودخانه‌های البرز برای مهار سیلاب
در کنار طرح‌های ذخیره‌سازی و تغذیه مصنوعی، ایمن‌سازی مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌ها نیز به‌عنوان یکی از اقدامات ضروری برای کاهش خسارات احتمالی سیلاب دنبال شده است.
جهانشاهی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در این بخش خاطرنشان کرد: حدود 140 کیلومتر از سرشاخه‌ها و مسیر رودخانه‌های استان توسط شرکت آب منطقه‌ای لایروبی شده است.
وی افزود: در این زمینه، راهداری نیز عملیات تنقیه و رفع رسوبات کالورت‌ها را انجام داده و شهرداری‌ها مسئولیت پاکسازی آبراهه‌های درون‌شهری را بر عهده داشته‌اند.
به گفته وی، در محدوده درازرود در شمال کرج نیز عملیات لایروبی و ساماندهی برای هدایت آب‌های بالادست از مناطق محمودآباد و سیاهکلاهان و مسیر بزرگراه شهید سلیمانی انجام شده است تا از بروز آب‌گرفتگی در محدوده رجایی‌شهر جلوگیری شود.
افزایش ذخیره سدها به معنای پایان بحران آب نیست
آنچه از مجموعه آمارها و اقدامات اعلام‌شده برمی‌آید، این است که البرز هم‌زمان با دو مسئله متفاوت اما مرتبط روبه‌روست؛ از یک سو افزایش ورودی آب به سدها و بهبود نسبی ذخایر آبی، فرصت مناسبی برای مدیریت منابع ایجاد کرده و از سوی دیگر، عقب‌ماندگی از میانگین بلندمدت بارندگی‌ها، فشار بر آبخوان‌ها و تغییر الگوی بارش، همچنان ضرورت مدیریت مصرف و آمادگی برای سیلاب را حفظ کرده است.
صرفه‌جویی در مصرف آب نباید تحت تأثیر بارندگی‌های مقطعی و افزایش ذخایر سدها به فراموشی سپرده شود؛ چراکه عبور از تنش آبی تنها با تکیه بر بارش‌های فصلی امکان‌پذیر نیست و به مدیریت پایدار منابع، حفاظت از سفره‌های زیرزمینی و استفاده اصولی از ظرفیت آب‌های سطحی نیاز دارد.
جهانشاهی نیز با تأکید بر ضرورت همراهی مردم در مدیریت منابع آبی اعلام کرد: همکاری شهروندان در رعایت اصول صرفه‌جویی و مدیریت مصرف، پشتوانه اصلی اقدامات دستگاه‌های اجرایی برای عبور از شرایط موجود است.