کرمان رصد - روزنامه سازندگی / متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اظهارنظر یک عضو خبرگان درباره وصیت‌نامه رهبر شهید خبرساز شد
عاطفه شمس| سرنوشت وصیت‌نامه سیاسی آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر شهید انقلاب، دوباره خبرساز شده؛ این بار بعد از آنکه یک عضو مجلس خبرگان رهبری، ابتدا از سوختن وصیت‌نامه در آتش‌سوزی محل اقامت او خبر داد و ساعاتی بعد، روایتش را تصحیح کرد. روز گذشته، خبری به نقل از حجت‌الاسلام صلح‌میرزایی منتشر شد مبنی بر اینکه وصیت‌نامه رهبر شهید در جریان حمله ۹ اسفند به بیت رهبری از بین رفته است. اما ساعاتی بعد، خبرگزاری تسنیم توضیحات دیگری از او منتشر کرد. صلح‌میرزایی در این توضیحات گفت، منظورش این بوده که تاکنون امکان دسترسی به وصیت‌نامه فراهم نشده و انتشار خبر سوختن یا از بین رفتن سند، برداشت درستی از سخنان او نیست. به این ترتیب، اظهارات متفاوت صلح‌میرزایی بار دیگر سرنوشت وصیت‌نامه رهبر شهید را در کانون توجه قرار داد؛ سندی که با گذشت ماه‌ها از شهادت رهبر انقلاب همچنان منتشر نشده و روایت روشنی از وضعیت آن در دست نیست.
از سوختن وصیت‌نامه تا نبود دسترسی
حجت‌الاسلام صلح‌میرزایی، عضو مجلس خبرگان رهبری، در ویدئویی که از او منتشر شد از آتش‌سوزی طولانی‌مدت در محل اقامت رهبر شهید انقلاب گفت؛ آتش‌سوزی‌ای که به گفته او ساعت‌ها ادامه داشت و امکان نزدیک شدن به محل را از بین برده بود. او در این ویدئو توضیح داد: «از ساعت ۹:۳۰ صبح تا اذان مغرب، منزل آقا و کتاب‌های ایشان داشته در آتش می‌سوخته و کسی نمی‌توانسته به آنجا نزدیک شود. بچه‌ها هم می‌گفتند که ۷ تا ۸ ساعت طول کشید تا توانستیم آتش را خاموش کنیم. وصیت‌نامه ایشان هم آنجا بوده است. تا اینجا هم به وصیت‌نامه دسترسی پیدا نکرده‌اند. حتی یکی از نزدیکان ایشان به من گفتند، رایانه‌ای که اسکن وصیت‌نامه در آن قرار داشته هم از بین رفته است. ولی چون وصیت‌نامه را باید حتماً در مکانی کاملاً حفاظت شده قرار می‌دادند، نمی‌توانستند چند نسخه از آن کپی بگیرند و در جاهای مختلف نگه دارند. آقا هم در حال اصلاح وصیت‌نامه بودند و متأسفانه تا اینجا وصیت‌نامه از بین رفته است».
اما ساعاتی بعد، خبرگزاری تسنیم توضیحات دیگری از صلح‌میرزایی منتشر کرد؛ توضیحاتی که برداشت اولیه از اظهارات او را تغییر می‌داد. این عضو خبرگان تأکید کرد که در اظهاراتش گفته است تاکنون دسترسی به وصیت‌نامه میسر نشده و نقل اینکه سند از بین رفته یا سوخته، صحیح نیست. او در عین حال ابراز امیدواری کرد که با دسترسی به وصیت‌نامه الهی‌سیاسی رهبر شهید، مجموعه میراث فکری و رهنمودهای او تکمیل شود.
روایت‌ها چه می‌گویند؟
با این حال اظهارات اخیر صلح‌میرزایی نخستین روایت درباره سرنوشت وصیت‌نامه نیست؛ از ماه‌های گذشته چهره‌ها و رسانه‌های مختلف اطلاعات و فرضیه‌های متفاوتی درباره محل نگهداری و احتمال انتشار این سند مطرح کرده‌اند. احمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد و نماینده ولی‌فقیه در خراسان رضوی، در گفت‌وگویی با شبکه المیادین که ۲۷ خرداد منتشر شد، گفت: «در مورد وصیت‌نامه ایشان، ما هیچ اطلاعی نداریم چون هنوز اعلام نشده و نزد پسرانش است و به دست ما نرسیده است». این اظهارات برخلاف روایت اولیه صلح‌میرزایی درباره از بین رفتن وصیت‌نامه در آتش‌سوزی محل اقامت رهبر شهید، از نگهداری آن نزد فرزندانش حکایت داشت؛ هرچند علم‌الهدی تأکید کرده بود که از جزئیات سند اطلاعی ندارد.
آیت‌الله احمد شیخ‌بهایی، نماینده مردم کرمان در مجلس خبرگان، در تیرماه گفته بود که تاکنون وصیت‌نامه‌ای به‌معنای متعارف از رهبر شهید منتشر نشده است و تأکید کرده بود که مجموعه بیانات و رهنمودهای آیت‌الله خامنه‌ای در طول ۳۷ سال رهبری را می‌توان وصیت‌نامه‌ای راهبردی برای ملت ایران دانست.
در میانه این روایت‌های متفاوت، اطلاعات آنلاین نیز ۲۰ تیرماه با طرح سه فرضیه به ابهام درباره سرنوشت وصیت‌نامه پرداخت. فرضیه نخست از بین رفتن سند در بمباران بیت یا باقی ماندن آن زیر آوار بود. فرضیه دوم این بود که آیت‌الله خامنه‌ای در وصیت‌نامه، زمان مشخصی را برای انتشار آن پس از وفات یا شهادت خود تعیین کرده باشد. فرضیه سوم نیز احتمال می‌داد، وصیت‌نامه دو بخش داشته باشد: بخشی درباره امور شخصی و خانوادگی که اجرای آن لزوماً به انتشار عمومی نیاز ندارد و بخشی سیاسیالهی شامل توصیه‌های رهبر شهید به ملت ایران و امت اسلامی که انتشار آن به زمان دیگری موکول شده است. این گزارش همچنین احتمال داد که بخش دوم، با نظر سیدمصطفی خامنه‌ای، در زمان مناسب منتشر شود؛ هرچند این موارد در حد فرضیه‌های مطرح شده در گزارش باقی ماندند و اطلاعات مستقلی برای تأیید هیچ‌یک ارائه نشد. اظهارات علیرضا زاکانی، شهردار تهران در شهریورماه نیز ابهامات درباره وصیت‌نامه رهبر شهید را برطرف نکرد. او در جمع دانشجویان با اشاره به از بین رفتن کتاب‌های کتابخانه آیت‌الله خامنه‌ای در جریان حمله، گفت: «متأسفانه، تمامی کتاب‌های کتابخانه رهبر شهید در اصابت نهم اسفندماه از بین رفته و درباره اینکه آیا وصیت‌نامه رهبر شهید هم در آن مکان بوده، اطلاعی در دست نیست».
در میانه این پرسش‌ها، انتشار بخشی از وصیت‌نامه‌ای قدیمی مربوط به پیش از انقلاب از آیت‌الله خامنه‌ای نیز مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت؛ سندی که نباید آن را با وصیت‌نامه سیاسی احتمالی سال‌های پایانی عمر ایشان یکی دانست. مصطفی پورمحمدی، رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی، در تیرماه درباره وصیت‌نامه‌ای سخن گفت که رهبری پیش از پیروزی انقلاب و «پیش از احتمال دستگیری در دوران مبارزه» تنظیم کرده بود. به گفته او، آیت‌الله خامنه‌ای در جریان مصاحبه‌ای شخصاً این متن را قرائت کرده و صدای ضبط شده آن نیز موجود است. پورمحمدی توضیح داد که در این وصیت‌نامه درباره اموال اندک خود و با ذکر نام افراد مختلف تعیین‌تکلیف شده بود. پس از این اظهارات، بخش‌هایی از وصیت‌نامه مربوط به سال ۱۳۴۲ در رسانه‌ها منتشر شد؛ متنی که محتوای آن عمدتاً شخصی و مالی بود. با این حال انتشار این سند قدیمی، گرهی از ماجرای وصیت‌نامه مورد انتظار باز نکرد.
چرا انتشار وصیت‌نامه اهمیت دارد؟
وصیت‌نامه رهبران سیاسی، به‌ویژه آنهایی که سال‌ها در تعیین سیاست‌های کلان کشور نقش داشته‌اند، می‌تواند فراتر از توصیه‌های شخصی حاوی ملاحظات و دیدگاه‌های آنها درباره آینده کشور و مسیر پیش‌روی نظام باشد. در ایران نیز وصیت‌نامه سیاسیالهی امام خمینی(ره) نمونه‌ای از چنین اسنادی است که پس از وفات ایشان همچنان به‌عنوان مرجعی برای شناخت دیدگاه‌هایش درباره استقلال کشور، حفظ وحدت، مسئولیت نهادهای حکومتی و نقش مردم مورد توجه قرار می‌گیرد.
در مورد رهبر شهید نیز بیش از سه دهه حضور در رأس ساختار سیاسی جمهوری اسلامی، اهمیت شناخت توصیه‌ها درباره آینده را دوچندان می‌کند. در شرایط کنونی و با توجه به جنگ و پیامدهای آن برای کشور، اگر وصیت‌نامه حاوی توصیه‌هایی درباره مواجهه با تهدیدهای خارجی، حفظ انسجام داخلی یا اولویت‌های سیاسی و اقتصادی باشد، انتشار آن می‌تواند نقشه راهی برای شناخت دیدگاه‌های ایشان و بررسی مسیرهای پیش‌رو باشد.