کرمان رصد - تأسیس مجمع تقریب مذاهب اسلامی، ادامه‌ی همان راهی است که امام خمینی (ره) با اعلام هفته وحدت آغاز کردند. رهبران انقلاب اسلامی از همان ابتدا وحدت را نه یک تاکتیک، بلکه یک راهبرد برای بقای امت اسلامی می‌دانستند.
تأسیس مجمع تقریب مذاهب اسلامی، ادامه‌ی همان راهی است که امام خمینی (ره) با اعلام هفته وحدت آغاز کردند. رهبران انقلاب اسلامی از همان ابتدا وحدت را نه یک تاکتیک، بلکه یک راهبرد برای بقای امت اسلامی می‌دانستند.
به گزارش گروه امام و رهبری خبرگزاری صدا و سیما؛ در پی برگزاری چهارمین کنفرانس وحدت اسلامی در سال ۱۳۶۹، رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت الله خامنه‌ای (ره) دستور تشکیل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی را صادر کردند. در نوزدهم مهرماه همان سال نیز از سوی ایشان، آیت الله واعظ زاده خراسانی به عنوان اولین دبیر کل مجمع منصوب شد.
بی‌تردید فرمان تاریخی امام شهید را باید به مثابه نقطه عطفی در تاریخ معاصر جهان اسلام دانست؛ این فرمان علاوه بر این که بازتاب آرمان‌های وحدت‌بخش امام خمینی (ره) بود، نشان از درکی ژرف از شرایط بحرانی جهان اسلام داشت. این تصمیم در شرایطی اتخاذ گردید که جهان اسلام با چالش‌های متعددی رو‌به‌رو بود. جنگ تحمیلی به تازگی پایان یافته بود و توطئه‌های استکبار جهانی برای ایجاد تفرقه میان مسلمانان و شیعه هراسی تشدید شده بود؛ بنابراین صدور فرمان تأسیس مجمع تقریب در این وضعیت، راهبردی کلان برای حرکت به سوی پروژه احیای تمدن اسلامی قلمداد می‌شود.
می‌توان ضرورت تأسیس مجمع تقریب را در سه سطح مورد توجه قرار داد. در سطح داخلی، مسیر تحقق آرمان‌های وحدت‌بخش امام خمینی (ره) را هموار می‌ساخت. در سطح منطقه‌ای، پاسخی به پروژه تفرقه‌افکنی دشمنان بود و در سطح جهانی نیز الگویی برای همگرایی اسلامی و تشکیل امت واحده ارائه می‌داد.
علاوه بر این ضرورت ها، تشکیل این مجمع اهداف مهمی را نیز دنبال می‌کرد: در ساحت معرفت، هدف مجمع بازگشت به مشترکات بنیادین مذاهب بدون هرگونه التقاط یا انحلال هویتی آن‌ها بود. در عرصه راهبردی نیز هدف، از حاشیه به متن آوردن گفتمان وحدت اسلامی و نهادینه کردن آن بود و در بعد عملیاتی نیز هدف، ایجاد شبکه‌ای بزرگ از نخبگان و اندیشمندان جهان اسلام برای هدایت فکری جوامع اسلامی و مقابله با طرح‌های استعماری و تفرقه انگیز در جهان اسلامی بود.
یکی از نقاط برجسته تشکیل این مجمع تمرکز بر اصل دشمن مشترک بود. شناسایی صهیونیسم جهانی و نظام سلطه به عنوان دشمن مشترک امت اسلامی که تمامی مذاهب را نشانه رفته است، از اصولی‌ترین اهداف این مجمع به شمار می‌رود. این اصل، وحدت را از یک موضوع انتزاعی به یک ضرورت عینی تبدیل کرد و به عبارت دیگر وحدت اسلامی را به ابزاری برای مقابله با رژیم صهیونی به عنوان دشمن مشترک امت اسلامی بدل ساخت. این موضوع سبب شد قضیه فلسطین از فراموشی نجات یافته و همچنان به عنوان مسئله اول جهان اسلام باقی بماند.
هر چند موانع مختلفی بر سر راه وجود دارد که دستیابی کامل به این اهداف را با چالش مواجه ساخته است، اما مجمع تقریب در طول بیش از سه دهه فعالیت، دستاورد‌های قابل توجهی داشته است. تأسیس دانشگاه مذاهب اسلامی، برگزاری کنگره‌های بین‌المللی وحدت اسلامی، و ایجاد شبکه‌ای از علما و اندیشمندان جهان اسلام از جمله این دستاورد‌ها محسوب می‌شوند. امروزه عبارت «وحدت اسلامی» تقریبا به یک گفتمان رایج و پذیرفته‌شده در میان بسیاری از مسلمانان و نخبگان جهان اسلام تبدیل شده که سهم مجمع در این امر انکارناپذیر است و می‌توان این امر را از برجسته‌ترین دستاورد‌ها به شمار آورد.
اکنون که جهان اسلام با بحران‌های بزرگی، چون تجاوز رژیم صهیونی به غزه و لبنان، حمله آمریکا و متحدانش به ایران، تجاوز عربستان سعودی به یمن، عادی سازی روابط با رژیم صهیونی از سوی برخی دولت‌های اسلامی، فعال شدن دوباره برخی جریانات تکفیری و تلاش برای اسلام هراسی روبروست، نقش مجمع تقریب بیش از پیش حیاتی شده است.
البته علاوه بر این چالش ها، ظرفیت‌های نوینی هم در پیش روی مجمع قرار گرفته است؛ به عنوان نمونه هر چند تلاش استکبار جهانی بر اسلام هراسی بوده، اما پس از طوفان الاقصی موجی از اسلام گرایی و صهیونیسم ستیزی نیز شکل گرفته است که هدایت این موج به یک بستر گفتمانی امن می‌تواند آثار زیادی برای جهان اسلام به ویژه قضیه فلسطین در پی داشته باشد. نکته قابل توجه اینکه، این موج با مقاومت تاریخی ایرانیان در برابر آمریکا و رژیم صهیونی، شدت یافته است.
همچنین انفعال سران برخی از کشور‌های اسلامی در قبال مسئله فلسطین و سایر مسائل جهان اسلام به ویژه پس از طوفان الاقصی، سبب خشم توده‌های مردم در جهان اسلام شده است؛ موضوعی که احساس نیاز به مقاومت را در میان این مردم به ویژه جوانان و نخبگان افزایش داده است. تلاش برای فعال سازی ظرفیت‌های دیپلماسی عمومی از سوی مجمع و ارتباط ساختار یافته با این اقشار می‌تواند، سرمایه‌ای راهبردی برای آینده جهان اسلام فراهم آورد.
فرمان تأسیس مجمع جهانی تقریب، تجلی عینی «واعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا» و سندی زنده بر پایبندی جمهوری اسلامی ایران به آرمان وحدت جهان اسلام است. تشکیل این مجمع و فعالیت‌های مشابه برای افزایش همگرایی در جهان اسلام نشان می‌دهد، وحدت از دیدگاه رهبران انقلاب اسلامی یک تاکتیک موقت برای برون رفت از چالش‌ها نیست، بلکه یک راهبرد تمدنی کلان برای حفظ اسلام و احیای قدرت امت اسلامی است؛ راهبردی که ریشه در عمیق‌ترین مبانی دینی دارد. اتحاد و همگرایی مسلمانان، یک اصل بنیادین و ریشه دار در تفکر اسلامی است که از زمان بعثت پیامبر اکرم (ص) و تشکیل اولین حکومت اسلامی در مدینه، به عنوان سنگ بنای امت واحده ترسیم شده است. آیات صریح قرآن کریم، از جمله آیات شریفه ۱۰۳ آل عمران و ۶۴ انفال و همچنین سنت نبوی (ص) و سیره معصومین (ع)، همگی بر ضرورت این همبستگی تأکید دارند.
به یقین اگر این اصول و مبانی در حد یک توصیه اخلاقی فردی تنزل داده شود، امت اسلام دچار یک خطای محاسباتی بزرگ خواهد شد. این مبانی یک ضرورت عقلی و عینی برای بقا و رشد در برابر چالش‌های مشترک است؛ این موضوع نه فقط ملت ایران بلکه همه امت اسلام را در بر می‌گیرد. تفرقه مقدمه‌ای برای تجزیه و تضعیف خواهد بود و این خطری است که امروز با شدت بیشتری مسلمانان را تهدید می‌کند. بر این اساس رهبران انقلاب اسلامی از حضرت امام خمینی (ره) تا حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای، بر موضوع وحدت تأکید داشته و تلاش کرده‌اند این خطر بزرگ را به ملت ایران و امت اسلام گوشزد کنند.
نویسنده: عباس کریمیان