کرمان رصد - تسنیم / پیشبینی بارشهای قابلتوجه، ضرورت آمادهسازی دستگاههای هرمزگان پیش از آغاز بارندگیها را دو چندان کرده است.
هنوز بارندگیهای پاییزی آغاز نشده، اما هشدارهای هواشناسی درباره احتمال فعالیت سامانههای بارشی و وقوع بارشهای شدید در برخی نقاط استان از جمله جزایری مانند قشم، یک فرصت مهم در اختیار مسئولان قرار داده است؛ فرصتی برای اینکه پیش از رسیدن باران، نقاط پرخطر شناسایی و برای مدیریت روانآب و سیلاب احتمالی چارهاندیشی شود.
بر اساس اعلام هواشناسی هرمزگان، از نیمه مهر بهتدریج آثار سامانههای بارشی پاییزی در استان نمایان میشود و آبانماه میتواند شرایط بارشی قابلتوجهتری داشته باشد. در این میان، مناطق غربی استان و همچنین برخی جزایر به دلیل احتمال بارشهای سنگین، بیشتر در معرض پیامدهای ناشی از بارشهای رگباری قرار دارند.
مرضیه سیسیپور، کارشناس اداره کل هواشناسی هرمزگان، با اشاره به آثار احتمالی النینو بر الگوهای جوی، گفته است بررسی سالهای گذشته نشان میدهد رفتار سامانههای بارشی در دورههای همراه با این پدیده میتواند متفاوت باشد و در برخی مناطق، بارشها ماهیت رگباریتری پیدا کنند.
هشدار هواشناسی، نقطه آغاز اقدام است
آنچه اکنون اهمیت دارد، صرفاً میزان بارشی نیست که در پاییز امسال رخ خواهد داد؛ چرا که پیشبینیهای هواشناسی با گذشت زمان دقیقتر میشوند و شدت و محدوده بارشها نیز ممکن است تغییر کند. مسئله مهم این است که دستگاههای مسئول از همین حالا آمادگی خود را برای سناریوهای مختلف افزایش دهند.
سیسیپور با اشاره به تجربه سالهای گذشته تأکید کرده است که آمادگی برای مواجهه با بارشهای نسبتاً سنگین، بهویژه در آبانماه، ضروری است. به گفته وی، در صورت تحقق این شرایط، احتمال وقوع سیلاب در نقاط مستعد استان وجود دارد.
بنابراین هشدار هواشناسی نباید صرفاً در حد اطلاعرسانی باقی بماند. فاصله زمانی میان اعلام احتمال بارش و وقوع آن، همان زمانی است که دستگاههای اجرایی باید از آن برای پیشگیری استفاده کنند؛ زیرا بسیاری از اقداماتی که میتواند از خسارت جلوگیری کند، نیازمند حضور میدانی، بررسی زیرساختها و رفع موانع پیش از بارندگی است.
یکی از مهمترین موضوعات در مدیریت بارشهای شدید، بررسی مسیر عبور آب پیش از وقوع بارندگی است. مسیلها و آبراههها در بسیاری از مناطق هرمزگان ممکن است بخش زیادی از سال بدون جریان باشند، اما در زمان بارشهای رگباری میتوانند در مدت کوتاهی به مسیر انتقال حجم زیادی از روانآب تبدیل شوند.
از این رو، بررسی وضعیت مسیلها، آبگذرها، پلها و مسیرهای عبور روانآب و شناسایی نقاطی که احتمال آبگرفتگی یا انسداد آنها وجود دارد، از اقداماتی است که باید پیش از رسیدن سامانههای بارشی انجام شود.همزمان، دستگاههای امدادی و خدماترسان نیز باید تجهیزات و ماشینآلات مورد نیاز را از پیش آماده کنند تا در صورت وقوع بارش شدید، زمان صرف جستوجوی امکانات یا انتقال تجهیزات به نقاط حادثهخیز نشود.
هرمزگان فرصت آزمون و خطا ندارد
هر بارش سنگین لزوماً به سیلاب و خسارت منجر نمیشود و حتی رابطه النینو با میزان بارش در یک منطقه را نمیتوان بهتنهایی مبنای پیشبینی قطعی قرار داد. با این حال، وقتی هواشناسی از احتمال بارشهای قابلتوجه و حتی بارشهای شدید و سیلابی در بخشهایی از استان سخن میگوید، مدیریت ریسک ایجاب میکند دستگاههای مسئول سناریوی بدبینانهتر را نیز برای آمادگی خود در نظر بگیرند.
هرمزگان از نظر اقتصادی و جغرافیایی شرایطی دارد که اختلال در مسیرهای ارتباطی، زیرساختهای شهری و روستایی یا فعالیتهای خدماتی میتواند آثار گستردهای ایجاد کند. به همین دلیل، پیشگیری در این استان تنها یک اقدام احتیاطی نیست؛ بلکه بخشی از مدیریت هزینههای عمومی و حفظ زیرساختهاست.
هزینه پیشگیری کمتر از جبران خسارت است
در شرایط اقتصادی کنونی کشور، تحمیل خسارت تازه به زیرساختها و اموال عمومی و خصوصی، هزینهای است که میتوان در موارد زیادی با اقدامات پیشگیرانه کاهش داد.پاکسازی یک آبگذر، رفع انسداد یک مسیر، اصلاح یک نقطه پرخطر یا آمادهسازی تجهیزات امدادی، در مقایسه با هزینه بازسازی پس از سیلاب، اقدامی کمهزینهتر است؛ بهویژه زمانی که امکان برنامهریزی برای آن از هفتهها قبل وجود داشته باشد.
مسئولیت دستگاههای متولی نیز در چنین شرایطی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند. هشدار هواشناسی زمانی ارزش مدیریتی پیدا میکند که به اقدام تبدیل شود؛ در غیر این صورت، ممکن است پس از وقوع حادثه، همان اقداماتی که امکان انجام آنها پیش از بارندگی وجود داشته، با هزینه و دشواری بسیار بیشتری دنبال شود.
باران غافلگیرکننده نیست؛ اگر آمادگی از قبل آغاز شود
سیسیپور از نمایان شدن تدریجی آثار سامانههای بارشی از نیمه مهر و شرایط بارشی قابلتوجهتر در آبانماه سخن گفته است؛ بنابراین هنوز برای آمادهسازی استان فرصت وجود دارد.اکنون انتظار از دستگاههای مسئول این نیست که وقوع سیلاب را قطعی فرض کنند، بلکه باید احتمال آن را جدی بگیرند و برای کاهش پیامدهای آن آماده باشند.
بارندگی، اگر بهدرستی مدیریت شود، میتواند برای استانی مانند هرمزگان که با محدودیت منابع آبی مواجه است یک فرصت باشد؛ اما بیتوجهی به نقاط آسیبپذیر میتواند همین فرصت را به خسارت تبدیل کند.
آنچه میتواند این دو وضعیت را از یکدیگر جدا کند، اقدام پیش از حادثه است؛ یعنی زمانی که هنوز باران نباریده، مسیرها مسدود نشده و خسارتی به زیرساختها وارد نشده است. دستگاههای هرمزگان برای پیشگیری از سیلاب احتمالی، امروز فرصت اقدام دارند؛ بهتر است این فرصت به روز بارندگی موکول نشود.